5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanunu 4/3/2005 tarih ve 25745 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup, bu Kanunda il özel idaresinin kuruluşu, organları, yönetimi, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları yeniden düzenlenmiştir.
5302 sayılı Kanunda il özel idaresinin görevleri;
“Gençlik ve spor Sağlık, tarım, sanayi ve ticaret; Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşehir Belediyeleri hariç ilin çevre düzeni plânı, bayındırlık ve iskân, toprağın korunması, erozyonun önlenmesi, kültür, sanat, turizm, sosyal hizmet ve yardımlar, yoksullara mikro kredi verilmesi, çocuk yuvaları ve yetiştirme yurtları; ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini, binalarının yapım, bakım ve onarımı ile diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin hizmetleri il sınırları içinde
İmar, yol, su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisine ilişkin hizmetleri belediye sınırları dışında, Yapmakla görevli ve yetkilidir.
İl özel idaresinin yetkileri ve imtiyazları
Kanunlarla verilen görev ve hizmetleri yerine getirebilmek için her türlü faaliyette bulunmak, gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri için kanunlarda belirtilen izin ve ruhsatları vermek ve denetlemek.
Kanunların il özel idaresine verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, emir vermek, yasak koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek.
Hizmetlerin yürütülmesi amacıyla, taşınır ve taşınmaz malları almak, satmak, kiralamak veya kiraya vermek, takas etmek, bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesis etmek.
Borç almak ve bağış kabul etmek.
Vergi, resim ve harçlar dışında kalan ve miktarı yirmibeşmilyar Türk Lirasına kadar olan dava konusu uyuşmazlıkların anlaşmayla tasfiyesine karar vermek.
Özel kanunları gereğince il özel idaresine ait vergi, resim ve harçların tarh, tahakkuk ve tahsilini yapmak.
Belediye sınırları dışındaki gayri sıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerine ruhsat vermek ve denetlemek” Olarak yeniden belirlenmiştir.
Kanunda il özel idaresinin seçimle oluşmuş organı olan İl Genel Meclisinin görev ve yetkileri de şöyle sayılmıştır.
a) Stratejik plân ile yatırım ve çalışma programlarını, il özel idaresi faaliyetlerini ve personelinin performans ölçütlerini görüşmek ve karara bağlamak.
b) Bütçe ve kesinhesabı kabul etmek, bütçede kurumsal kodlama yapılan birimler ile fonksiyonel sınıflandırmanın birinci düzeyleri arasında aktarma yapmak.
c) Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşehir Belediyeleri hariç İl çevre düzeni plânı ile belediye sınırları dışındaki alanların imar plânlarını görüşmek ve karara bağlamak.(1)
d) Borçlanmaya karar vermek.
e) Bütçe içi işletmeler ile Türk Ticaret Kanununa tâbi ortaklıklar kurulmasına veya bu ortaklıklardan ayrılmaya, sermaye artışına ve gayrimenkul yatırım ortaklığı kurulmasına karar vermek.
f) Taşınmaz mal alımına, satımına, trampa edilmesine, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın akar haline getirilmesine izin; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi yirmibeş yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek.
g) Şartlı bağışları kabul etmek.
h) Vergi, resim ve harç dışında kalan miktarı beşmilyardan yirmibeşmilyar Türk Lirasına kadar ihtilaf konusu olan özel idare alacaklarının anlaşma ile tasfiyesine karar vermek.
i) İl özel idaresi adına imtiyaz veril-mesine ve il özel idaresi yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına, il özel idaresine ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek.
j) Encümen üyeleri ile ihtisas komis-yonları üyelerini seçmek.
k) İl özel idaresi tarafından çıkarılacak yönetmelikleri kabul etmek.
l) Norm kadro çerçevesinde il özel idaresinin ve bağlı kuruluşlarının kadrolarının ihdas, iptal ve değiş-tirilmesine karar vermek.
m) Yurt içindeki ve yurt dışındaki mahallî idareler ve mahallî idare birlikleriyle karşılıklı işbirliği yapılmasına karar vermek.
n) Diğer mahallî idarelerle birlik kurulmasına, kurulmuş birliklere katılmaya veya ayrılmaya karar vermek.
o) İl özel idaresine kanunlarla verilen görev ve hizmetler dışında kalan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek
II- MECLİS ÜYELERİNİN SORUNLARI
Yukarıda belirtildiği üzere İl Genel Meclisinin görev ve yetkileri bir hayli fazladır. Buna karşın il genel meclisi üyelerinin özlük hakları ve kendilerine sağlanan imkanlar son derece kısıtlıdır. Gerçekten de il genel meclisi üyeleri zor şartlarda ve kısıtlı imkanları ile görev bölgesindeki halkımıza hizmet götürmenin gayreti içindedirler.
İl genel meclisi üyelerinin vatandaşlar ile sürekli iç içe görev yapmaları sorumlu-luklarını bir kat daha arttırmaktadır.
Türkiye genelinde görev yapan İl Genel Meclisi Üye sayısı ile Belediye Başkanı sayısı birbirine yakın düzeydedir. Yaptıkları görevler de birbirinden çok farklı değildir. 5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun 38 maddesinde Belediye Başkanı’nın görev ve yetkileri düzen-lenmiştir. İl Genel Meclisinin görev ve yetkileri ise 5302 Sayılı il Özel İdare Kanununun 10. maddesinde belirlen-miştir.
Kanun maddeleri incelendiğinde İl Genel Meclisi üyelerinin görev sahasının, Belediye Başkanlarına göre çok daha geniş olduğu görülecektir. Zira Belediye Başkanları il/ilçe/belde merkezi ve mücavir alan ile sorumlu oldukları halde, ilin büyüklüğü ne olursa olsun İl GenelMeclisi üyeleri ilin sınırlarının bir ucundan diğer ucuna kadar hizmet vermek ve çalışmak zorundadır. Gerçekten görev sahalarının mukayesesi dahi kabil değildir.
Yine İl Genel Meclisi Üyelerinin harcama yetkisine sahip olduğu, dolayısıyla hukuki ve cezai sorumluluğunu üstlendiği parasal miktar özellikle belde belediye başkanlarına göre çok daha fazladır.
Bunca sorumluluk altına giren İl Genel Meclisi üyelerine bir küçük belde Belediye başkanımızın sahip olduğu sosyal hakların ve maddi imkanların çok az bir kısmı dahi sağlanmamıştır.
İl Genel Meclisi üyelerinin yaşadığı zorluklar çok yönlüdür.
1-Hizmet alanının genişliği ve zorluğu,
2-Huzur hakkının azlığı,
3-Ödenen harcırahının yetersizliği,
4- Ulaşım ve iletişim giderlerinin fazlalığı v.s.
Örneğin; Karaman ilinde Ermenek İlçesinden İl Genel Meclis Üyesi seçilen ve her ayın belli günlerinde meclis ve komisyon çalışmalarına katılmak üzere Karaman il merkezine gelmek zorunda kalan bir İl Genel Meclisi üyesinin aldığı huzur hakkının, il merkezine geliş, konaklama, yemek masraflarını karşıla-masının mümkün olmadığı izahtan varestedir.
İl Genel Meclisi üyeleri, Kanun gereği çoğu zaman mesleklerinin ifasından dahi geri kalmaktadırlar. Türkiye genelinde her işini bir yana bırakarak 15 - 20 yıl kesintisiz hizmet veren İl Genel Meclisi üyelerimiz mevcuttur. Bu üyelerin pek çoğu işini, pazarını, iş yerini, sermayesini kaybetmiş durumdadır. Pek çokları ise kaybetmek üzeredir.
Hatta maddi durumunun yetersiz olması nedeniyle yeşil kart hamili olan pek çok İl Genel Meclisi üyesi de bulun-maktadır. Hastalık halinde en küçük bir tedavi için maddi durumu yetersiz olan bu arkadaşlarımızın üstlendikleri bu kutsal görevin ifasında her türlü zorluğa göğüs gerdikleri, ancak sıkıntılarını dile getirmeye utandıkları da bizlerce bilinmektedir. Bu arkadaşlarımız, hiçbir özlük hakkı gözetmeksizin bugünlere kadar hizmet vererek gelmişler ve halen hizmete kesintisiz devam etmektedirler. Ancak unutulmamalıdır ki İl Genel Meclisi üyeleri de bir aile reisidir ve geçindirmekle yükümlü oldukları aileleri bulunmaktadır.
Öte yandan İl Genel Meclisi Üyelerine; 5302 Sayılı Kanunun 24. maddesi uyarınca Meclis toplantılarına katıldıkları her gün için 2200 gösterge rakamının, memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda huzur hakkı ödeneği verilmiş, aynı kanunun 12. maddesi gereği de ayda en çok 5 gün huzur hakkı alınacağı belirlenmiş olup, halen bu hükümlere göre uygulama yapılmaktadır. Yani 2012 yılı 2200X0,066187=145,61-TL günlük huzur hakkı.
İl genel meclisi üyelerinin her ne kadar ayda sadece 5 kez toplanmaları söz konusu ise de, üyeler yüklendikleri görevleri yerine getirebilmeleri için ay boyunca çalışmak zorunda kalmaktadırlar. Ay boyunca emek ve mesai harcamalarına karşın bir ayda 5 günlük huzur hakkı olarak sadece 728,05-TL almaları, harcadıkları emek ve mesaiyi karşıla-yamayacağı açıktır.
5302 sayılı İl Özel idare Kanununun 24. maddesinin madde başlığı “ İl Genel Meclisi Üyelerine Huzur hakları ve Diğer Sosyal Haklar” şeklinde ifade olunmuşsa da, il genel meclisi üyelerine huzur hakkı dışında bir ödemenin olmadığı ve başkaca bir özlük ve sosyal hak anlamında düzenleme bulunmadığı görülmektedir. Bu nedenle İl Genel Meclisi üyelerinin özlük hakları ile sosyal hakları konu-sunda acil olarak yasal düzenlemeler yapılması gerekmektedir.
İl Genel Meclisi Üyeleri seçilmiş oldukları İlin ve İle bağlı ilçelerin, kasabaların ve köylerin yatırımlarından sorumlu olup, yaptığı hizmet ve yatırımları gerçekleştirirken imkânsızlıklar nedeniyle zor şartlarda görev yaptıkları halde huzur hakkı dışında hiçbir hakka sahip değildirler. Hâlbuki Mahalli İdareler Yerel Seçimlerinde, İl Genel Meclisi Üyeleri gibi seçilen Belediye Başkanlarına, seçilmiş olduklarından dolayı, 1. derecenin 1. kademesinden emekli edilip, ayrıca aylık emekli maaşlarına ek gösterge karşılığı olarak ilave ücret ödendiği, görevde oldukları süre içerisinde 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu’nun ek 68. maddesi gereğince makam tazminatı, buna bağlı olarak temsil veya görev tazminatı ödenmektedir.
İl Genel Meclisi üyelerinden emekli olanlara Belediye Başkanları ile aynı hakların verilmesi, emekli olmayıp halen görevde olanlara ise yine Belediye başkanlarının sahip olduğu makam, görev ve temsil tazminatı vb. hakların verilmesi ve ayrıca talep ettikleri Sosyal Güvenlik Kuruluşu ile ilişkilendiril-meleri hakkaniyete uygun olacaktır
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesinin 7. fıkrasına göre:
Belediye başkanları, muhtelif sayıda meclis üyesini belediye başkan yardımcısı olarak görevlendirebilmekte ve bu şekilde görevlendirilen meclis üyelerine aylık ödenek verilmekte ve taleplerine göre bir sosyal güvenlik kurumu ile ilişkilen-dirilmektedirler. Bunların sosyal güvenlik prim ve benzeri giderlerden kurum karşılıkları belediye bütçesinden karşılan-maktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesinin 7. fıkrasındaki haklardan İl Genel Meclisi üyelerinin de yararlan-dırılması gerekmektedir. İl Genel Meclisi üyelerinin de taleplerine göre bir sosyal güvenlik kurumu ile ilişkilendirilmeleri ve sosyal güvenlik prim ve benzeri giderlerden kurum karşılıklarının il özel idareleri bütçesinden karşılanması gerekmektedir.
Oysa Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü Sigortalı Tescil ve Hizmet Daire Başkanlığı’nın 05.03.2009 tarih ve 5510-4/c sayılı yazısında il encümeninin seçimle gelen üyelerinin emekli sandığına tabi olacağı ancak üyelerin değişik Sosyal Güvenlik Kurumlarına tabi olmasından dolayı emekliliklerinde sorun yaşanacağı açıktır. Bu nedenle belediye başkanlarında olduğu gibi, İl Genel Meclisi Üyelerinin de kendi taleplerine göre bir sosyal güvenlik kurumu ile ilişkilendirilmeleri ve prim ve benzeri giderlerden kurum karşılıklarının il özel idaresi bütçesinden karşılanması gerekmektedir.
Ayrıca Vali Yardımcıları ve Kaymakamlar 5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 63. maddesi gereğince yaptıkları görevler karşılığında 12000 gösterge rakamının Devlet Memurlarına uygulanan aylık kat sayılarına çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık ödenek verilir denilmektedir. 2012 yılı için 2200x0,066187=794,244-TL
Şu an itibariyle İl Genel Meclisi Üyeleri günlük huzur hakları 145,61-TL, Vali Yardımcıları ve Kaymakamlar ise 794,244-TL ödenek almaktadır.
İl Genel Meclisi 5302 Sayılı İl Özel İdare Kanununun 9. maddesine göre Karar Organıdır ve vermiş olduğu kararlardan sorumludurlar. Bu bağlamda İl Genel Meclisi Üyelerine verilen huzur hakkı ile Vali Yardımcısı ve Kaymakamlara ödenen huzur hakkının adil bir durum olmadığı da çok aşikardır.
III- SONUÇ
Sonuç olarak İl Genel Meclisi Üye-lerinin, Devletimizin kıt olan kaynaklarını yatırıma dönüştürürken, hizmet götürme noktasında, daha sağlıklı kararlar verebil-melerinin ve bu yatırımların yerinde denetimlerini yapabilmelerinin yolu, bu alanda görev yapan il genel meclisi üyelerinin mali ve sosyal haklarının yukarıda belirtildiği şekilde yeniden düzenlenmesinden geçmektedir.
1 defa okundu...
ALİ İHSAN YILDIZ
HAKAN AYDIN
